Projekty

Centrum Badań nad Traumą i Kryzysami Życiowymi tworzą psychologowie łączący pasje naukowe z chęcią udzielania skutecznej pomocy osobom doświadczającym traumy i kryzysów życiowych. Wierzymy, że prowadzone przez nas badania przyniosą nową i użyteczną wiedzę na temat tego, jak efektywnie wspierać ludzi w procesie adaptacji potraumatycznej.

Czym się zajmujemy?

Centrum prowadzi badania wśród osób, które doświadczają traumatycznych przeżyć w wyniku katastrofy, tragicznego wypadku, ciężkiej choroby czy utraty bliskiej osoby. Celem prowadzonych w Centrum badań naukowych jest lepsze zrozumienie poznawczych, emocjonalnych i behawioralnych konsekwencji traumy i kryzysów życiowych oraz roli indywidualnych i sytuacyjnych czynników wpływających na przebieg i rezultat procesu adaptacji do traumy i kryzysu. Interesuje nas zwłaszcza znaczenie fundamentalnych przekonań na temat świata i samego siebie oraz rola narracji w konstruowaniu reprezentacji poznawczej doświadczenia traumy, kryzysu i zmiany życiowej. Przygotowujemy się do prowadzenia badań o charakterze aplikacyjnym, zwłaszcza w obszarze opracowywania i weryfikacji empirycznej skutecznych technik psychoterapii oraz pomocy psychologicznej dla osób, które doświadczyły traumy lub kryzysu życiowego.

Projekty badawcze

Projekt “Poszukiwanie znaczenia i sensu życia oraz wzrost osobowy w następstwie traumy: badania prospektywne”

Celem naukowym projektu jest lepsze zrozumienie roli narracji w procesie rozwoju osobowości po traumatycznym wydarzeniu, w tym przede wszystkim wzrostu potraumatycznego oraz kształtowania się i/lub rekonstrukcji poczucia sensu i znaczenia życia.
W ramach projektu przeprowadzimy cztery badania. Będą to badaniami prospektywne, realizowane w okresie 3-4 lat i obejmujące pomiary zmiennych: przed wydarzeniem traumatycznym, kilka miesięcy po wydarzeniu oraz 12-24 miesiące po wydarzeniu. Badania przeprowadzone będą z wykorzystaniem zarówno metod jakościowych, jak i ilościowych. Podstawową metodą zbierania danych nt. indywidualnego rozumienia i przeżywania procesu readaptacji do traumy będzie wywiad narracyjny.
Problematyka projektu jest bardzo ważna ze względu na coraz większe współcześnie narażenie ludzi na różnego rodzaju zdarzenia traumatyczne, od katastrof i wypadków, po ważne straty osobiste. Dotychczasowe badania dostarczyły wielu informacji dotyczących przede wszystkim znaczenia określonych cech osoby (np. osobowości, temperamentu, optymizmu) bądź sytuacji (np. dostępność wsparcia społecznego), które maja wpływ na pozytywną transformację osobowości po traumie. Prezentowany projekt ma na celu wskazanie mechanizmów poznawczej rekonstrukcji sposobów rozumienia zdarzenia traumatycznego i jego sensu, które mają znaczenie w procesie readaptacji do traumy. Badania zrealizowane w projekcie będą badaniami prospektywnymi, co umożliwi uzyskanie danych dotyczących globalnego poczucia sensu życia przed zdarzeniem traumatycznym, a następnie jego zmiany pod wpływem wydarzenia, a przede wszystkim czynników sprzyjających tej zmianie.
Projekt uzyskał dofinansowanie Narodowego Centrum Nauki w wysokości 1 209 650 zł (konkurs SONATA BIS 3) i realizowany będzie w latach 2014-2020.

Badanie naukowe: „Opowieść o traumatycznym wydarzeniu”

Projekt doktorski mgr Wiktorii Mieleszczenko-Kowszewicz.

Celem naukowym badania jest określenie wpływu rodzaju przetwarzania poznawczego traumy na  konsekwencje traumatycznego wydarzenia. Kolejnym celem badania jest przewidzenie wielkości i kierunek wpływu traumy na dobrostan jednostki poprzez analizę sposobu, w jaki osoba opowiada o wydarzeniu traumatycznym. 
Przetwarzanie poznawcze traumy to proces integrowania informacji płynących z doświadczenia traumatycznego z istniejącymi schematami poznawczymi jednostki (Creamer, Burgess, 1992). Rozróżniono dwa rodzaje przetwarzania poznawczego traumy: pozytywne oraz negatywne.
W ramach badania zaplanowano dwa pomiary. W pierwszym pomiarze badacz przeprowadzi wywiad ze 100 osobami, które doświadczyły wydarzenia traumatycznego. Uczestnicy opowiedzą w nim o przebiegu doświadczonej traumy.  W drugim pomiarze zostanie przeprowadzony ustrukturalizowany wywiad kliniczy SCID z tymi samymi uczestnikami badania.
Uzyskane wyniki będą analizowane z użyciem metod ilościowych oraz jakościowych. Analiza treści narracji będzie dokonywana z użyciem metod przetwarzania języka naturalnego. więcej

Projekt “Co teraz ma dla mnie sens? Psychologiczne konsekwencje traumy”

Projekt doktorski mgr Marty Boczkowkiej realizowany w ramach ISD Uniwersytetu SWPS w Warszawie i Centrum Badań nad Traumą i Kryzysami Życiowymi Uniwersytetu SWPS WZ Poznań.

Kluczowym celem projektu jest zebranie danych jakościowych i ilościowych umożliwiających lepsze zrozumienie psychologicznych konsekwencji wydarzeń traumatycznych. W projekcie podjęta zostanie weryfikacja empiryczna modelu teoretycznego, zgodnie z którym treść fundamentalnych przekonań nt. samego siebie i świata społecznego wpływa na ocenę poznawczą wydarzenia traumatycznego oraz wybór określonych strategii radzenia sobie, co z kolei wpływa na przebieg i rezultat procesu readaptacji potraumatycznej. Projekt stanowi próbę integracji współcześnie obowiązujących modeli opisujących proces readaptacji potraumatycznej. Przyczyni się do poszerzenia opisanego przez Park i Folkman (1997) modelu tworzenia znaczeń o istotne założenia psychologii egzystencjalnej (Frankl,1978). Wykorzystanie metod jakościowych umożliwi uzyskanie nowej wiedzy o procesie readaptacji potraumatycznej zwłaszcza w kontekście radzenia sobie poprzez nadawanie znaczenia. Inspiracją do podjęcia badań była własna praktyka kliniczna a także zebrane doświadczeń wielu psychologów: interwentów kryzysowych, psychoonkologów pracujących z osobami, które doświadczyły traumy. Wybitny psychoterapeuta Viktor Frankl, mówił, że skrajne i trudne okoliczności mogą pomóc ludziom docenić życie, odnaleźć jego cel. Kliniczne obserwacje pokazują,że doświadczenie traumy np. poważna utrata zdrowia w wyniku wypadku lokomocyjnego czy choroby onkologicznej wiąże się z cierpieniem, ale czasem w dłuższej perspektywie przynosi też pozytywne konsekwencje, takie jak zwiększenie poczucia osobistej siły, polepszenie relacji z innymi czy też zmiana hierarchii spraw i wartości.

Wiele z ostatnio prowadzonych badań naukowych dotyczących zjawiska wzrostu potraumatycznego oraz poszukiwania znaczenia i sensu trudnych wydarzeń wskazują na to, że trauma może prowadzić do rozwoju osobowości. Wyniki badań nie są jednak jednoznaczne, a obserwowane u wielu ludzi pozytywne konsekwencje trudnych doświadczeń nie są powszechne i nie następują automatycznie. Projekt ma zatem pomóc lepiej zrozumieć mechanizmy psychologiczne mające znaczenie w procesie radzenia sobie po traumie.

Projekt “Wpływ przekonań na temat siebie i świata oraz priorytetyzowanie pozytywności pacjentek z grupy podwyższonego ryzyka zachorowania na nowotwór, oraz pacjentek ze zdiagnozowanym nowotworem, na podejmowanie zachowań prozdrowotnych i prewencyjnych”

Projekt realizowany we współpracy z poznańskimi ośrodkami medycznymi: Wielkopolskim Centrum Onkologii i Szpitalem Klinicznym Przemienia Pańskiego UM w Poznaniu, których pacjenci znajdują się w grupie podwyższonego ryzyka zachorowania na nowotwór bądź mają diagnozę nowotworu. Celem projektu jest badanie wpływu priorytetyzowania pozytywności, nadziei podstawowej, nadziei na sukces, samooceny, poczucia własnej skuteczności, niepokoju i lęku oraz obciążenia chorobą nowotworową na podejmowanie zachowań prozdrowotnych i prewencyjnych, tj. stosowanie zaleceń lekarskich. Badanie przebiega w dwóch etapach, pierwszym jest pomiar kwestionariuszowy, który objął 198 pacjentów tuż po wizycie u onkogenetyka na terenie ośrodka diagnostycznego, drugi natomiast to rozmowa mająca na celu sprawdzenie stopnia stosowania przez nich zaleceń lekarskich po około roku od wizyty.

Autorzy:

  • mgr Natalia Kowalska, Uniwersytet SWPS, Wydział Zamiejscowy w Poznaniu
  • dr n. med Małgorzata Stawicka-Niełacna, Katedra Genetyki Klinicznej i Patomorfologii, Uniwersytet Zielonogórski
  • dr n. hum. Mariusz Zięba, Uniwersytet SWPS, Wydział Zamiejscowy w Poznaniu
  • lek. med. Joanna Janowska-Głowacka, Centra Genetyki Medycznej Genesis Poznań
  • mgr Barbara Mikulska, Odział Ginekologii Onkologicznej, Szpital Kliniczny Przemienienia Pańskiego Poznań
  • lek. med. Natalia Badziąg-Leśniak, Centra Genetyki Medycznej Genesis Poznań

Projekt “Walidacja polskich wersji kwestionariuszy do pomiaru wzrostu potraumatycznego oraz zmiennych pełniących ważną rolę w procesie readaptacji potraumatycznej”

Celem projektu jest opracowanie polskich wersji kwestionariuszy służących do pomiaru wzrostu potraumatycznego oraz wybranych konstruktów psychologicznych pełniących ważną funkcję w procesie readaptacji potraumatycznej.

Po uzyskaniu zgody autorów na opracowanie polskich wersji językowych, zastosowaliśmy standardową procedurę niezależnego tłumaczenia przez czterech tłumaczy, a następnie wielokrotnego dyskutowania w naszym zespole poszczególnych wersji tłumaczenia i dokonania wyboru najlepszej, oraz ponownego tłumaczenia na jęz. angielski (back translation). Tłumaczenie zostało zaakceptowane przez prof. Richarda G. Tedeschiego – autora lub współautora narzędzi. W celu sprawdzenia właściwości psychometrycznych kwestionariusze zostały zastosowane w badaniach w kilku próbach. Zakończone są już badania w dwóch próbach łącznie ponad 700 osób, które w okresie ostatnich kilku lat doświadczyły różnego rodzaju zdarzeń traumatycznych. Kolejne badania są w toku. Wstępne analizy statystyczne wskazują na satysfakcjonujące właściwości psychometryczne opracowanych przez nas polskich wersji kwestionariuszy. Planujemy w roku 2020 opublikować kwestionariusze i udostępnić je zainteresowanym badaczom.

Opracowane przez nas polskie wersje kwestionariuszy to:

  • Posttraumatic Growth Inventory-X. Kwestionariusz PTGI-X został opracowany przez Richarda G. Tedeschiego i wsp. (2017). Jest to zmodyfikowana wersja kwestionariusza PTGI (Tedeschi i Calhoun, 1995) służącego do pomiaru wzrostu potraumatycznego. Modyfikacja polegała na dodaniu do tego narzędzia czterech dodatkowych pytań służących do pomiaru zmian w obszarze duchowości.
  • Posttraumatic Growth and Depreciation Inventory. Kwestionariusz PTGD opracowany został przz Bakera i wsp. (2008) i służy do pomiaru zarówno pozytywnych (growth) jak i negatywnych (depreciation) zmian podstawowych przekonań nt. samego siebie, relacji z innymi oraz świata, będących skutkiem doświadczenia traumy. Opracowując polską wersję językową skorzystaliśmy z najnowszej, rozszerzonej do 50 pytań wersji oryginalnego narzędzia, które obecnie jest w trakcie walidacji w kilkunastu krajach (dzięki naszemu udziałowi w projekcie również w Polsce).
  • Core Beliefs Inventory. Kwestionariusz CBI (Cann i wsp., 2009) służy do pomiaru tego w jakim stopniu wydarzenie traumatyczne spowodowało weryfikowanie kluczowych przekonań na temat świata, samego siebie innych ludzi oraz przyszłości.
  • Event Related Rumination Inventory (wersja poszerzona). Kwestionariusz ERRI (Cann i wsp., 2011) opracowany został do pomiaru ruminacji intruzywnych i deliberatywnych w procesie adaptacji do traumy. Opracowaliśmy polską wersję kwestionariusza w wersji poszerzonej, która uwzględnia pomiar ruminacji w okresie bezpośrednio po zdarzeniu traumatycznym oraz aktualnie.
  • Centrality of Events Scale. Kwestionariusz CES opracowany został przez Bernstena i wsp. (2006) jako narzędzie pomiaru stopnia, w jakim wydarzenia traumatyczne zostaje zintegrowane z tożsamością osoby, która dośewiadczyła traumy.
  • Disclosure about Event Scale oraz Cognitive and Emotional Processing from Disclosure Scale. Kwestionariusze służą do pomiaru poznawczych i emocjonalnych konsekwencji ujawniania (disclosure) innym osobom swoich przeżyć i myśli związanych z doświadczeniem traumy.

Literatura:

Baker, Kelly, Calhoun, Cann, & Tedeschi (2008). An examination of posttraumatic growth and posttraumatic depreciation: Two exploratory studies. Journal of Loss & Trauma. 13, 450-465.
Berntsen, D. & Rubin, D.C. (2006). The centrality of event scale: A measure of integrating a trauma into one’s identity and its relation to post-traumatic stress disorder symptoms. Behaviour Research and Therapy, 44, 219-231.
Cann, A., Calhoun, L. G., Tedeschi, R. G., Kilmer, R. P., Gil-Rivas, V.,Vishnevsky, T., & Danhauer, S. C. (2009). The CBI: A brief measure of disruption in the assumptive world. Anxiety, Stress, & Coping, 23, 19-34
Cann, A., Calhoun, L. G., Tedeschi, R. G., Triplett, K. N., & Vishnevsky, T., & Lindstrom, C. M. (2011). Assessing posttraumatic cognitive processes: The Event Related Rumination Inventory. Anxiety, Stress, & Coping, 24, 137-156
Tedeschi, R. G., Cann, A., Taku, K., Senol‐Durak, E., & Calhoun, L. G. (2017). The posttraumatic growth inventory: A revision integrating existential and spiritual change. Journal Of Traumatic Stress, 30, 11-18